Trong một thời đại được định hình bởi công nghệ, nhịp sống số và các thuật toán thông minh, những giá trị nguyên bản của văn hóa dân tộc lại mang một sức hút định vị cốt lõi. Giữ gìn bản sắc và bảo tồn di sản chưa bao giờ là câu chuyện cũ, nhất là khi nó được nhìn nhận dưới lăng kính nhiệt thành của người trẻ. Diễn ra tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 13 đến 17-5, triển lãm ảnh “Nghề cổ nhịp số” đã trở thành không gian văn hóa đặc biệt, nơi tôn vinh, quảng bá hoạt động bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống Việt Nam, góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức bảo vệ di sản văn hóa đến thế hệ trẻ trong kỷ nguyên phát triển mới.
Đặc biệt, thông qua việc khắc họa dòng chảy thầm lặng tại các xưởng nghề, triển lãm đã mở ra một sợi dây kết nối tinh tế, đồng điệu với Hành trình 100 năm kỷ nguyên hội hoạ sơn mài Việt Nam – một trong những biểu tượng nghệ thuật truyền thống kiêu hãnh nhất của dân tộc, mang sứ mệnh giữ lửa làng nghề thời đại số bằng tư duy ngôn ngữ thị giác hiện đại.
Mục lục nội dung bài viết:
- 1. Triển lãm Nghề cổ nhịp số – Khi không gian công cộng thăng hoa cùng nghệ thuật
- 2. Những “câu chuyện thị giác” đầy cảm xúc từ bên trong làng nghề
- 3. Chụp ảnh và cảm nhận “vị mặn của đời”: Đi để thấu hiểu di sản
- 4. Khắc họa dấu ấn nửa thế kỷ sơn mài trong kỷ nguyên mới
- 5. Khát vọng của thế hệ trẻ và giải pháp phát triển ngành nghề nông thôn
1. Triển lãm Nghề cổ nhịp số – Khi không gian công cộng thăng hoa cùng nghệ thuật
Đây là lần đầu tiên các tác phẩm nhiếp ảnh của sinh viên ngành truyền thông đa phương tiện thuộc Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) được trình làng tại một không gian văn hóa công cộng kiểu mẫu như Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện không chỉ phục vụ đông đảo công chúng thành phố mà còn thu hút đông đảo du khách quốc tế cùng thưởng lãm, tạo nên một cầu nối văn hóa có giá trị lan tỏa sâu rộng.
Vượt qua khuôn khổ của những bài tập học thuật thông thường, mỗi bức ảnh tại triển lãm là minh chứng rõ nét cho việc thế hệ gen Z đang dùng chính công nghệ và phương tiện truyền thông hiện đại để tôn vinh giá trị xưa cũ, thực hiện mục tiêu giữ lửa làng nghề thời đại số một cách trực quan, sinh động nhất.
Sinh viên được nghệ nhân Nguyễn Thành Nhân (thứ 2 từ phải qua) hỗ trợ chụp phóng sự ảnh xưởng gỗ mỹ nghệ ở Trảng Bom cuối tháng 4-2026.
2. Những “câu chuyện thị giác” đầy cảm xúc từ bên trong làng nghề
Triển lãm mang đến cho công chúng những “câu chuyện thị giác” vô cùng sống động và gần gũi. Đó là hình ảnh một chú mèo nằm bình yên bên mành trúc; là bộ quần áo lấm lem đầy màu sơn của một bạn gái trẻ ngồi say mê tô heo đất; hay đôi vợ chồng kề vai căng mình chung tay khiêng một cái lu đất nặng nề. Người xem cũng không khỏi xúc động trước hình ảnh người thợ mộc lặng lẽ bào từng thanh guốc gỗ nhằm “nâng niu bàn chân Việt”, hay khoảnh khắc những người phụ nữ cao niên nhịp nhàng đan lát, chằm nón, tráng men tô đất nung…
Các bộ ảnh được thực hiện kỳ công ở nhiều địa phương trên cả nước – từ Tây Ninh (nghề chằm nón lá), Đồng Tháp (dệt chiếu), An Giang (dệt thổ cẩm của đồng bào Chăm) cho đến Đồng Nai với làng gỗ mỹ nghệ Trảng Bom. Tại đây, nhóm bạn sinh viên gồm Khánh Ngân, Ánh Nguyệt, Hà My và Ngọc Thúy đã gặp gỡ nghệ nhân Nguyễn Thành Nhân – người đã có 37 năm bền bỉ với nghề mộc truyền thống. Bằng sự tài hoa, ông đã “hóa phép” những mảnh gỗ thừa, gỗ vụn thành các mô hình đồ chơi, quà tặng mỹ nghệ tinh xảo, đạt chuẩn sản phẩm OCOP xuất khẩu giá trị cao. Các tác phẩm cho thấy, dù trong thời đại số, các làng nghề truyền thống Việt vẫn tồn tại bền bỉ như những chứng nhân vượt thời gian hàng chục năm, cả trăm năm.
3. Chụp ảnh và cảm nhận “vị mặn của đời”: Đi để thấu hiểu di sản
Không chỉ dừng lại ở việc bấm máy bên ngoài, các bạn trẻ đã thực sự dấn thân, hòa mình vào cuộc sống lao động và trực tiếp “học nghề” từ các nghệ nhân. Họ cùng đổ bột bánh tráng, phơi nhang, xúc vựa muối và thậm chí là rửa tranh sơn mài. Chính sự trải nghiệm trực tiếp này đã thổi vào các tác phẩm ảnh hơi thở chân thực của cuộc sống. Chúng không chỉ đẹp về kỹ thuật ánh sáng, bố cục, sắc màu tương phản mà còn chứa đựng nội dung nhân văn sâu sắc từ sự gắn kết giữa con người với con người.
Điển hình như chuyến hành trình từ 2h sáng bằng xe máy vượt đường dài hơn 60km của nhóm bạn Thanh Trúc, Vân Thanh, Ngọc Quyên, Bích Thư và Anh Thư để đến với cánh đồng muối Lý Nhơn (xã An Thới Đông, TP.HCM). Giữa không gian “loạng choạng” của đất, cát, muối và nước, các bạn đã ghi lại hình ảnh những diêm dân như những “đôi vai gầy cõng nắng” cho một “đất mặn nở hoa”. Nhóm bạn chia sẻ: “Cả buổi chụp ảnh, chúng tôi cảm nhận vị mặn của muối, của từng cơn gió lướt qua. Âu đó cũng là vị mặn của đời, của tinh thần lao động đáng khâm phục và quý trọng biết bao”.
4. Khắc họa dấu ấn nửa thế kỷ sơn mài trong kỷ nguyên mới
Một trong những điểm sáng nổi bật của triển lãm là các bộ ảnh chụp tại xưởng sơn mài Định Hòa (phường Chánh Hiệp, TP.HCM) – một cơ sở nghệ thuật truyền thống ra đời từ năm 1977. Đứng tại không gian xưởng nghề đã có tròn nửa thế kỷ tuổi đời này, tay máy Thái Gia Mỹ (19 tuổi) xúc động chia sẻ về sự tập trung cao độ của các nghệ nhân cao niên, những người thầm lặng gửi gắm công sức, tình cảm vào từng nét vẽ, từng lớp mài liên tục không ngơi tay để giữ lửa làng nghề thời đại số.
Sự kiên trì thầm lặng của những nghệ nhân tại xưởng Định Hòa chính là mảnh ghép sống động nối dài Hành trình 100 năm kỷ nguyên hội hoạ sơn mài Việt Nam. Từ những vệt son, then, vàng, bạc lộng lẫy dưới lớp sơn ta của thế kỷ trước, nghệ thuật sơn mài đã trải qua một kỷ nguyên phát triển đầy kiêu hãnh, chuyển mình từ một nghề thủ công mỹ nghệ thuần túy thành chất liệu hội họa đỉnh cao mang tầm vóc quốc tế. Việc người trẻ tìm đến, ghi hình và lan tỏa các công đoạn mài sơn phức tạp lên các nền tảng số đã minh chứng cho sức sống mãnh liệt của dòng tranh di sản này giữa dòng chảy đương đại.
5. Khát vọng của thế hệ trẻ và giải pháp phát triển ngành nghề nông thôn
Theo giảng viên nhiếp ảnh và đồng thời là Giám tuyển của triển lãm ảnh “Nghề cổ nhịp số” – ông Trịnh Võ Trung Nghĩa cho biết: “Triển lãm là dịp để giới trẻ, sinh viên yêu văn hóa dân tộc gửi gắm tình cảm, sự trân trọng đối với di sản làng nghề truyền thống cùng những giá trị văn hóa tốt đẹp, góp phần hưởng ứng tuyên truyền chủ trương tăng cường triển khai các giải pháp phát triển ngành nghề nông thôn”.
Sự kết hợp giữa “nghề cổ” và “nhịp số” không chỉ giúp lưu trữ tư liệu di sản một cách bền vững dưới dạng số hóa (Digitalization), mà còn mở ra những hướng đi mới trong việc tiếp cận khách hàng toàn cầu, đưa sản phẩm thủ công mỹ nghệ và hội họa Việt Nam vươn xa hơn trên thị trường quốc tế.
Lời kết
Triển lãm ảnh “Nghề cổ nhịp số” đã khép lại nhưng hành trình bảo tồn văn hóa của người trẻ vẫn đang tiếp tục tiếp diễn. Bằng việc kết hợp công nghệ truyền thông hiện đại và tình yêu di sản sâu sắc, thế hệ trẻ hôm nay đang viết tiếp những chương mới đầy tự hào cho các làng nghề, bảo tồn trọn vẹn tinh hoa nghệ thuật dân tộc song hành cùng dòng chảy của kỷ nguyên số hóa toàn cầu.
nguồn: Tổng hợp
