Nằm trong Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động, Làng nghề thêu ren Văn Lâm vẫn lưu giữ nghề truyền thống và phát triển bằng những sản phẩm thêu tay độc đáo có độ tinh xảo cao, đây là một trong những nơi hội tụ những tinh hoa của nghề thêu ren ở Việt Nam.
Theo các nghệ nhân cao tuổi trong làng, nghề thêu ren ở thôn Văn Lâm có tuổi đời trên 700 năm. Tương truyền, vào thời nhà Trần, bà Trần Thị Dung, vợ của Thái sư Trần Thủ Độ đã cho các cung nữ truyền dạy cho người dân làng Văn Lâm nghề thêu ren cung đình. Các sản phẩm thêu ngày đó phục vụ nghi thức, nghi lễ trong đời sống văn hóa tâm linh, đặc biệt là trong lễ hội như quần, áo, mũ của đội tế; tàn, lọng, y môn trong các ngôi đình, đền đều có sự đóng góp, sáng tạo của người thợ thêu làng Văn Lâm. Đến năm 1910, dưới thời Pháp thuộc, có 2 người làng Văn Lâm là cụ Đinh Ngọc Hênh và Đinh Ngọc Xoan đã học được nghề thêu ren của người Pháp. Sau đó, hai cụ về truyền dạy lại cho dân làng. Kể từ đó, làng Văn Lâm có thêm nghề thêu rua và cũng nhờ đó tạo bước chuyển cho làng nghề. Với đôi bàn tay khéo léo tài hoa, nghề thêu ren-rua Văn Lâm mau chóng phát triển và trở thành một trong những làng nghề làm ren đẹp nhất Việt Nam. Để nói lên lòng ngưỡng vọng và sự trân trọng đối với tiền nhân đã có công truyền nghề cho con cháu, người Văn Lâm đã lập đền thờ tổ nghề thêu. Trên cột đá của đền có tạc hai câu đối thật ý nghĩa: “Mỹ nghệ hoa văn truyền hậu thế – Tài hoa cẩm tú ngưỡng tiên sinh”.
.jpg)
Từ những sợi chỉ mảnh mai, trên tấm vải rộng hẹp đủ màu sắc, từng đường thêu ren tinh xảo mà giản dị, đơn sắc mà sống động, mềm mại tựa nét vẽ dần dần hiện lên qua bàn tay khéo léo của những người thợ thêu làng Văn Lâm. Để làm ra một tác phẩm thêu cần trải qua rất nhiều công đoạn. Các nghệ nhân phải lên ý tưởng thiết kế, sau đó in bản vẽ hoạ tiết lên một tấm phim trong suốt, dùng mũi kim nhọn châm theo bản vẽ rồi đặt bản vẽ lên tấm vải, sử dụng dầu và màu in quét lên bản vẽ. Khi đó trên tấm vải sẽ hiện hoạ tiết tranh theo các đường kim châm và thợ thêu sẽ căn theo các đường kim châm đó để thêu.
.jpg)
Về nguyên liệu, quy trình sản xuất, đối với nghề thêu ren thì nguyên liệu cơ bản là vải, kim, các loại chỉ thêu. Làng nghề Văn Lâm thường nhập các loại chỉ thêu nội địa theo các mối tại các công ty, ngoài ra loại chỉ thêu của Pháp cũng được người thợ thêu ren Văn Lâm ưa chuộng vì mẫu mã đẹp, chất lượng cao. Đối với mặt hàng kim, vải thêu, làng nghề Văn Lâm thường nhập từ Pháp, Ý, Nhật, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc.
Làng thêu ren Văn Lâm có nhiều kỹ thuật thêu đặc sắc như thêu đơn sắc, thêu màu, thêu rua, thêu đâm xôi, thêu nối đầu, thêu bó hạt… Thêu màu thì phải xô chỉ làm sao cho mịn. Còn thêu cài răng lược thì phải đi đường kim sao cho đúng cách,…Sản phẩm thêu rua đòi hỏi tính kỹ thuật cao. Từ mảnh vải, người thợ dùng những chiếc kéo nhỏ hoặc dao nhỏ xíu nhẹ nhàng, khéo léo chích, rút từng sợi vải…, sau đó dùng chỉ đan thành những bông hoa, những cánh lá theo yêu cầu bản vẽ. Điều này cũng cho thấy độ khó về kỹ, mỹ thuật, sự tỉ mỉ, chính xác mà chưa có máy móc nào có thể làm thay được.
(203).jpg)
Trước đây, người dân làng Văn Lâm chuyên thêu các sản phẩm phục vụ nghi thức, nghi lễ trong đời sống văn hóa tâm linh, đặc biệt là trong lễ hội: quần, áo, mũ của đội tế; tàn, lọng, y môn trong các ngôi đình, đền đều có sự đóng góp, sáng tạo của người thợ thêu làng Văn Lâm. Trải qua những thăng trầm của thời gian, người dân Văn Lâm vẫn quyết tâm gắn bó với nghề, đã có những bước đột phá mới trong mẫu mã, sản phẩm của mình. Từ chỗ chỉ thêu các đồ thờ trong các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, các nghệ nhân Văn Lâm đã đổi mới, sáng tạo thêm các loại hình sản phẩm mới: thêu những loại khăn trải bàn, khăn ăn,…
Trải qua bao thế kỷ, thăng trầm của lịch sử, nghề thêu truyền thống, tưởng chừng như bị mai một nhưng nghề thêu vẫn tồn tại và được gìn giữ. Mặc thời gian thoi đưa, Làng Nghề Thêu Ren Văn Lâm vẫn luôn ở đấy. Những người nghệ nhân vẫn cần mẫn ngày đêm để cho ra đời những tác phẩm đặc biệt, để đưa cái nghề của cha ông đến được với bao thế hệ trẻ và giữ mãi ngọn lửa nhiệt huyết chẳng thể tắt. Nhờ đó mà các sản phẩm thêu ren không chỉ ngày càng phát triển, đáp ứng được nhu cầu của khách hàng trong nước và quốc tế mà còn góp phần tôn vinh vẻ đẹp nghề truyền thống của đất nước, con người Việt Nam.
